Plantar plak yırtığı: Yönü değişen ikinci parmağın MR ve ultrason bulgularını anlamak
Plantar plak yırtığı, en sık ikinci parmakta olmak üzere küçük ayak parmaklarının eklemi altındaki kalın bağın yırtılmasıdır. MR ve ultrasonda, plağın parmak tabanına tutunduğu yerde boşluk veya anormal sinyal şeklinde görülür. Genellikle 0 (aşınmış veya incelmiş) ile 4 (eklem çıkığıyla birlikte yaygın yırtık) arasında derecelendirilir. Yüksek derecelerde parmaklar yana kayabilir, yukarı kalkabilir veya birbirinin üzerine binebilir.
Yaygın Semptomlar
- İkinci parmağın altındaki tarak bölgesinde, yerden itiş sırasında ve sert zeminde çıplak ayakla yürürken artan sızı
- İkinci parmağın tabanında, ön ayağın üstüne yayılabilen şişlik
- İkinci ve üçüncü parmak arasında veya ikinci parmak ile başparmak arasında aralık açılması
- İkinci parmağın giderek yerden kalkması, yana kayması veya başparmağın üzerine geçmesi
- İkinci parmağın altında bir yumrunun veya çorap kıvrımının üzerinde yürüyormuş hissi
- Parmak tabanı metatarsa göre yukarı itildiğinde ağrı

Plantar plak, parmağın fazla yukarı bükülmesini önler ve hizasını korur. Hasar gördüğünde parmak eklemi dengesizleşir ve parmak giderek şekil değiştirir. Erken yırtıklar kolayca nörom veya genel metatarsalji sanılabilir. Aşağıdaki bölümler rapor dilini ve görüntüleme seçeneklerini açıklar. Tanı yerine geçmez.
MR raporunuzda “ikinci MTP plantar plak yırtığı” ne demektir?
MTP, her parmağın tabanındaki metatarsofalangeal eklemin kısaltmasıdır. MR'da sağlıklı plantar plak eklem altında koyu, düzgün, hafif kavisli banttır. Yırtık bantta parlak çizgi veya boşluk oluşturur; en sık uzak ucunda, parmak kemiği (proksimal falanks) tabanına tutunduğu yerdedir. Raporlar sıklıkla yırtığın plağın iç, dış veya orta kısmında olduğunu ekler; çünkü parmağın kayma yönünü etkiler. Aşağıdaki her ifadeye hekiminize götürebileceğiniz soru eşlik eder.
- Plantar plakta “zayıflama” veya “incelme”: henüz belirgin yırtık bulunmayan, aşınmış ve gerilmiş doku. Bantlama ve sert tabanlı ayakkabıyla düzelmesinin beklenip beklenmediğini sorun.
- “Falanksa tutunma yerinde kısmi kalınlıkta yırtık”: liflerin tümü değil, bir kısmı parmak kemiğinden ayrılmıştır. Hangi dereceye karşılık geldiğini ve çekmece testinde parmakta instabilite olup olmadığını sorun.
- “Dorsal sublüksasyonla birlikte tam kat yırtık”: plak tüm kalınlığı boyunca yırtılmış ve parmak tabanı metatars başı üzerinde yukarı kaymıştır. Yırtığın hâlâ onarılıp onarılamayacağını veya metatarsın da kısaltılması gerekip gerekmediğini sorun.
- “Kollateral bağ yırtığı”: parmak ekleminin yan bağı da yırtılmıştır ve parmak komşusuna doğru kayabilir. Parmağın başparmağa doğru yönelmesini bunun açıklayıp açıklamadığını sorun.
- Komşu parmak aralığında “perikapsüler fibrozis”: yaralı eklemin yanında MR'da Morton nöromuna benzeyebilen nedbe benzeri doku. Radyoloğun ağrının bu ikisinden hangisinden kaynaklandığını düşündüğünü sorun.
- “MTP ekleminde sinovit” veya “efüzyon”: eklem zarında iltihap veya eklem sıvısında artış; sıklıkla yırtığa eşlik eder. Birkaç eklem şişmişse iltihaplı artritin dışlanıp dışlanmadığını sorun.
Diğer ön ayak raporu ifadeleri ayak MR raporu ifadelerinin açıklamasında sadeleştirilir.
Plantar plak yırtıkları nasıl derecelendirilir?
Nery, Coughlin ve arkadaşları ameliyatta bulunanlara dayanarak plantar plak yırtıkları için anatomik derecelendirme tanımlamıştır; radyologlar da sıklıkla bu terimleri kullanır. Basitleştirilmiş hâliyle:
- Derece 0: plak incelmiş veya renk değiştirmiştir; gerçek yırtık yoktur.
- Derece 1: parmağa tutunma yeri yakınında, plak genişliğinin yarısından azını tutan enine yırtık.
- Derece 2: parmağa tutunma yeri yakınında genişliğin yarısından fazlasını tutan enine yırtık.
- Derece 3: kollateral bağları da tutabilen yaygın enine ve/veya uzunlamasına yırtık.
- Derece 4: metatars başının aralıktan dışarı çıktığı, eklemin çıkık olduğu yaygın yırtık.
Hekimler deformiteyi görünür kayma olmayan şiş eklemden tamamen çıkmış parmağa kadar ayrıca derecelendirir. Parmak tabanını metatars üzerinde yukarı-aşağı iterek çekmece testiyle stabiliteyi değerlendirirler. Görüntüleme derecesi ve klinik evre genellikle birlikte artar; ikisi de destekleme ile onarım arasındaki seçime yön verir.
Başparmak dışındaki parmakların altında nelere bakıyoruz?
- Plantar plağın ikinci veya üçüncü parmak tabanına tutunduğu yerdeki devamlılığı
- Yırtığın plak boyunca enine genişliği ve uzunlamasına uzanıp uzanmadığı
- Kollateral bağ yırtıkları ve parmağın yana kayması
- Parmağın metatars başı üzerinde yukarı doğru kısmen veya tamamen çıkması
- Eklem sıvısı, sinovit ve metatars başında kemik iliği ödemi
- Komşu parmak aralıklarındaki kitleler ve bunların nöroma mı, skar dokusu mu olduğu
Plantar plak yırtığından şüphelenildiğinde MR mı, ultrason mu çektirmelisiniz?
American College of Radiology'nin kronik ayak ağrısı için uygunluk ölçütleri, plantar plak yırtığı şüphesinde röntgen sonrasında hem MR'ı hem ultrasonu uygun seçenekler olarak belirtir.
- MR tüm ön ayağı gösterir, yırtığı derecelendirir ve ayak tarak bölgesi altında ağrıya yol açabilecek metatars stres kırığı veya ikinci metatars başında Freiberg hastalığı gibi diğer nedenleri saptar.
- Ultrason hızlı ve dinamiktir: İncelemeyi yapan kişi plağı izlerken parmağı hareket ettirebilir, diğer ayakla karşılaştırabilir ve aynı seansta komşu parmak aralığını nörom açısından kontrol edebilir. Sonuçlar uygulayıcının deneyimine bağlıdır.
Hem plantar plak yırtığı hem Morton nöroması ikinci ve üçüncü parmak yakınında ağrıya neden olabildiği ve aynı incelemede ikisi birden görülebildiği için, radyoloğa hangisinin ağrınızı açıkladığını düşündüğünü sorun. MR diskiniz varsa ücretsiz ayak MR görüntüleyicide açın; plak en kolay ağrılı parmaktan geçen sagittal kesitlerde takip edilir.
Röntgen plantar plak yırtığını gösterebilir mi?
Doğrudan göstermez; çünkü plak yumuşak dokudur. Yine de ayakta röntgen yararlıdır: parmağın yana sapmasını, tabanının metatars başı üzerinde yukarı kaymasını (üstten görüntüde eklem aralığı daralmış veya üst üste binmiş görünür), birinciye göre uzun ikinci metatarsı ve ikinci parmağı sıkıştıran bunyonu gösterebilir; bunlar sıklıkla birliktedir. Ayak röntgeni açıları rehberi metatars uzunluğu ve parmak hizalanmasının nasıl ölçüldüğünü açıklar. Ücretsiz ayak röntgen görüntüleyici bunları kendi filmlerinizde kontrol etmenizi sağlar.
İkinci parmak neden başparmağın üzerine geçer?
İkinci parmak itiş sırasında yüksek yük taşır; özellikle metatarsı uzunsa veya halluks valgus ya da sertlik nedeniyle başparmak payına düşen yükü taşımıyorsa. Zamanla plak, genellikle tek bir yaralanma olmadan aşınır ve yırtılır. Plak yırtığı ile yan bağ yırtığı aynı taraftaysa parmak başparmağa doğru kayar ve sonunda onun üzerine binebilir; buna çapraz parmak denir. Yukarı kayma ise yere değmeyen, çekiç biçimli bir parmağa yol açar.
Erken dönemde parmağı aşağıda tutacak şekilde bantlamak, sert veya yuvarlanan tabanlı ayakkabı, metatars pedi ve yüksek topuklardan kaçınmak ağrıyı yatıştırıp kaymayı yavaşlatabilir. Parmak belirgin şekilde instabil veya deforme olduğunda cerrahlar plağı doğrudan onarabilir; buna sıklıkla metatars kısaltma veya bunyon düzeltme eklenir. Eklem içi steroid enjeksiyonları dokuyu daha da zayıflatabileceğinden dikkatle kullanılır.
Parmakların altındaki ön ayak ağrısında ne zaman hızla muayene olunmalı?
- Diyabetiniz veya his kaybınız var ve parmak ekleminin altında yara, açılmış nasır veya akıntı görüyorsunuz.
- Eklem sıcak, kızarık ve şiştir veya ateşiniz vardır.
- Yaralanma sonrasında parmak aniden çıkar veya soluk, soğuk ya da mavi hâle gelir.
- Her iki ayakta birden fazla parmak eklemi şişer ve sertleşir; bu, iltihaplı romatizmal artriti düşündürebilir.
Yapay zekâ plantar plak yırtığı derecelerini ve rapor terimlerini açıklamaya yardımcı olabilir; ancak çekmece testi yapamaz veya ayakkabılarınızı, aktivitenizi ve diğer ayak sorunlarınızı birlikte değerlendiremez. Açıklamayı ayak ve ayak bileği uzmanıyla görüşmeye hazırlanmak için kullanın. Olası plantar plak yırtığını görüşürken ayak tarağı ağrısı rehberinden sorular getirin.
Sık Sorulan Sorular
Plantar plak yırtığı ameliyatsız iyileşebilir mi?
Düşük dereceli yırtıklarda doku tamamen kaynamasa bile bantlama, sert veya yuvarlanan tabanlı ayakkabı ve yük azaltıcı pedlerle sıklıkla rahatlama sağlanır. Parmağın kaydığı veya çıktığı büyük yırtıklar kendiliğinden düzelme eğiliminde değildir; bu durumda onarım görüşülür.
Plantar plak yırtığı Morton nöromasıyla aynı şey mi?
Hayır. Plantar plak yırtığı parmak ekleminin altındaki bağ yaralanmasıdır; nöroma ise iki metatars başı arasındaki kalınlaşmış sinirdir. Benzer yerlerde ağrı yapar, birlikte bulunabilir; yırtık plağın yanındaki skar dokusu MR'da nöromaya bile benzeyebilir.
Neden neredeyse her zaman ikinci parmak etkilenir?
İkinci metatars genellikle en uzun ve en sıkı sabitlenmiş olandır; bu yüzden eklemi itiş sırasında yüksek yüke maruz kalır. Halluks valgus veya başparmak sertliği buraya daha da fazla yük aktarır. İkinci sırada en sık üçüncü parmak etkilenir.
Plantar plak MR'ımda derece 2 ne anlama geliyor?
Yaygın anatomik derecelendirmede derece 2, parmağa tutunma yeri yakınında plak genişliğinin yarısından fazlasını tutan enine yırtıktır. Önemli bir yırtıktır ancak en ağır derece değildir; tedavi muayenede parmağın ne kadar instabil ve deforme olduğuna bağlıdır.
Yapay zekâ MR'ımda plantar plak yırtığını fark edebilir mi?
MR plantar plakta defekt veya anormal parmak dizilimi gösterebilir; ancak küçük yırtıklar belirsiz olabilir ve muayene önemlidir. Yapay zekâ yırtığı doğrulayamaz veya dışlayamaz.
Kaynaklar
- Nery C, Coughlin MJ, Baumfeld D, Mann TS. Lesser metatarsophalangeal joint instability: prospective evaluation and repair of plantar plate and capsular insufficiency. Foot Ankle Int. 2012;33(4):301-311.
- Umans H, Srinivasan R, Elsinger E, Wilde GE. MRI of lesser metatarsophalangeal joint plantar plate tears and associated adjacent interspace lesions. Skeletal Radiol. 2014;43(10):1361-1368.
- Coughlin MJ, Baumfeld DS, Nery C. Second MTP joint instability: grading of the deformity and description of surgical repair of capsular insufficiency. Phys Sportsmed. 2011;39(3):132-141.
- Expert Panel on Musculoskeletal Imaging. ACR Appropriateness Criteria: Chronic Foot Pain. J Am Coll Radiol.
İlgili Makaleler
Morton nöromasını hangi tetkikin daha iyi saptadığı, her birinin neyi gösterip kaçırdığı, raporların bunu nasıl tarif ettiği ve MR'ın ek maliyetine ne zaman değdiği.
Ayak MR raporunuzda kemik iliği ödemi, plantar fasya kalınlaşması, Lisfranc bağı burkulması, plantar plak incelmesi ve sesamoid ödeminin anlamı.
Nedenlerine göre ön ayak tabanı ağrısı: metatarsalji, Morton nöromu, plantar plak yırtığı, stres kırığı, Freiberg hastalığı ve sesamoidit; her biri için uygun inceleme.
Bir sonraki randevunuzdan önce görüntülerinizi anlayın
CD, klasör veya ZIP'ten MR, röntgen ya da BT. PDF rapor veya filmlerin fotoğrafları da olur.
Açmak ve önizlemek ücretsizdir, hesap gerekmez. İsteğe bağlı yapay zekâ raporu (başlangıç fiyatı $10) görüntülerinizi sade bir dille açıklar ve doktorunuz için sorular içerir.
Orijinal dosyalarınız bu cihazda kalır. Yalnızca yapay zekâ raporu istediğinizde işlenmiş görüntüler ve gerekli asgari bağlam bilgisi gönderilir.
Tıbbi Uyarı: Bu sayfa yalnızca bilgilendirme ve eğitim amaçlıdır. Tıbbi tavsiye, tanı veya tedavi niteliği taşımaz. AI tarafından üretilen analizlerde hata olabilir. Tıbbi kararlar için her zaman yetkin bir sağlık profesyoneline danışın. Tam Sorumluluk Reddi
