Sesamoidit: İki parçalı sesamoidi kırıktan ayırmak
Sesamoidit, başparmak ekleminin altındaki iki küçük sesamoid kemikte ağrı ve tahriştir. Görüntülemede temel soru, bölünmüş görünen sesamoidin düzgün, yuvarlak kenarlı ve zararsız bir iki parçalı varyant mı, yoksa keskin, düzensiz kenarlı bir kırık mı olduğudur. Özel sesamoid çekimi dâhil röntgenler ilk sırada gelir; röntgenler net değilse MR kemik iliği ödemini, stres yaralanmasını veya kanlanma kaybını gösterir.
Yaygın Semptomlar
- Ayak tarak bölgesinin altında, doğrudan başparmak ekleminin altındaki küçük bir noktada ağrı
- Yerden itiş, zıplama, ön ayakta dans etme veya topuklu ayakkabı giyme ile artan ağrı
- Başparmak yukarı bükülerek sesamoidleri tutan tendonlar gerildiğinde ağrı
- Başparmak ekleminin altında bazen yavaş ve kademeli başlayan hafif şişlik veya morarma
- Ayak tarağına yük vermemek için ayağın dış kenarı üzerinde yürüme
- Sesamoid kırıldığında, yere iniş veya başparmağın zorla yukarı bükülmesi sonrası ani, keskin ağrı

Sesamoidler başparmak için diz kapağı gibi çalışır: Parmağı büken tendonları yükseltir ve itiş sırasında yükün büyük bölümünü taşırlar. Sesamoidit terimi ağrılı sesamoidler için geniş anlamda kullanılır; bu nedenle rapor ifadeleri önemlidir. Bu sayfa, muayenenin yerini almadan bu ifadeleri açıklar.
Röntgenimde “bipartit sesamoid” yazıyor. Kırık mı?
Genellikle hayır. Bazı kişilerin sesamoidleri iki (bipartit) veya daha fazla parça hâlinde gelişir ve hiç birleşmez. Bu, en sık içteki (tibial) sesamoidde görülen ve sıklıkla her iki ayakta bulunan normal bir varyanttır. Röntgende bölünmüş görünür; bu nedenle kırıkla çok sık karıştırılır. Radyologlar ikisini aralığın ve kenarların biçimine göre ayırır:
- Bipartit sesamoid: her biri kendine ait net beyaz sınıra (kortekse) sahip düzgün, yuvarlak parçalar; parçalar birlikte genellikle diğer sesamoidden büyüktür.
- Kırık sesamoid: kırık boyunca dış sınırı olmayan keskin, düzensiz veya tırtıklı hat; yapboz gibi birbirine oturabilecek parçalar ve diğer sesamoide benzer toplam boyut.
- Kontrol filmlerinde ayrılmanın artması veya parmağın zorlanarak yukarı büküldüğü görüntüde aralığın genişlemesi, sessiz bir anatomik varyanttan çok bu varyantın içinden geçen bir yaralanmayı düşündürür.
Bazen karşılaştırma için diğer ayağın röntgeni çekilir. Diğer tarafta da bipartit sesamoid varsa ağrılı taraftakinin de varyant olma olasılığı artar. Ancak varyant her zaman iki taraflı olmadığından diğer ayağın normal olması kırığı kanıtlamaz.
Sesamoid raporunda başka hangi ifadeler yer alır?
- “Tibial sesamoidde kemik iliği ödemi”: MR'da kemik, sıvıya duyarlı görüntülerde parlak görünür; bu, zorlanma, ezilme veya erken kırık belirtisidir. Aşırı yüklenen sesamoidin klasik MR bulgusudur.
- “Sesamoid stres kırığı”: tek bir yaralanmadan ziyade tekrarlayan yüklenmeyle oluşan, kemikte ince bir hat; çevresinde sıklıkla ödem vardır.
- Sesamoidde “fragmantasyon” veya “skleroz”: kemik parçalanmış ya da olağandışı yoğun görünür; bu, kemiğin kanlanmasının kaybolduğu osteonekrozu düşündürebilir.
- “Sesamoid-metatars artrozu”: sesamoid ile birinci metatars başının alt yüzü arasındaki küçük eklemde daralma ve kemik çıkıntılarıyla seyreden aşınma.
- “Fleksör hallusis brevis tendinozisi” veya “peritendinöz ödem”: sesamoidlerin çevresini saran tendonlarda tahriş; kemik normal olsa bile benzer ağrıya yol açabilir.
Sesamoid görüntülemesinde nelere bakıyoruz?
- Ayrılma hattının kenarları: yuvarlak ve korteksli mi, keskin ve tırtıklı mı?
- Parçaların toplam boyutunun komşu sesamoidle karşılaştırılması
- MR'da kemik iliği ödemi, stres kırığı hattı veya çökme
- Osteonekrozu düşündürebilecek yoğunluk değişiklikleri veya parçalanma
- Sesamoidlerin konumu ve iki parçalı sesamoidin parçaları arasındaki aralıkta genişleme olup olmadığı
- Birinci MTP veya sesamoid ekleminde artrit ve taban tarafındaki yumuşak dokuda yaralanma bulguları
Başparmak altındaki ağrıda ilk görüntüleme hangisi olmalı?
Kronik ayak ağrısına yönelik American College of Radiology Appropriateness Criteria, ilk olarak düz röntgen önerir. Sesamoidler için standart çekimler, ayağın üstten ve yandan görüntülerine ek olarak aksiyel sesamoid görüntüsünü içerir. Bu çekimde parmaklar geriye bükülerek ışının metatars başının altından geçmesi sağlanır. Görüntü, her sesamoidin kesitini, metatarsla olan eklemini ve yana kayıp kaymadığını gösterir. Görüntülerinizi ücretsiz ayak röntgeni görüntüleyicide açabilir ve iki sesamoidi yan yana karşılaştırabilirsiniz.
Röntgenler normalse veya varyant ile kırık ayrımını yapamıyorsa sonraki adım genellikle MR'dır: Parlak kemik iliği ödemi ve kırık çizgisi bulunan sesamoid, sessiz bir iki parçalı varyanttan çok farklı davranır. BT, ince kırık çizgilerini ve iyileşmeyi ayrıntılı gösterir; bazı merkezlerde kemik sintigrafisi de kullanılır. Her tetkikin sunduklarını daha geniş biçimde görmek için ayak MR'ı, röntgen ve ultrason karşılaştırmasına; erken filmlerde gizlenen kırıklar için röntgende görünmeyen stres kırıkları rehberine bakın.
Başka hangi durumlar sesamoidit gibi hissedilebilir?
Başparmak altı ağrısının birbirine yakın çeşitli nedenleri vardır. Çim parmağı yaralanması sesamoidleri içeren bağ kompleksini yırtar; sıklıkla sporda tek bir zorlanmış bükülme sonrası oluşur. Halluks rigidus eklemin üstünde daha çok ağrı yapar. Bunyonda sesamoidler dışa kayarak ağrıyabilir. Gut aynı eklemi tutabilir. Diyabeti ve his kaybı olan kişilerde sesamoid altındaki yara enfeksiyonun kemiğe ulaşmasına izin verebilir; bu durum diyabetik ayak osteomiyeliti sayfasında ele alınır.
Ağrılı sesamoid nasıl tedavi edilir?
Tedavi, kemiğe binen yükü azaltmayı amaçlar. Sık kullanılan yöntemler arasında ağrılı sesamoidin altına gelen kısmı oyulmuş keçe ped, sert tabanlı veya yuvarlanma tabanlı ayakkabı, başparmağın bükülmesini önleyen karbon tabanlık, topuklu ayakkabıdan kaçınma ve zıplama ya da ön ayak üzerine basarak koşmayı azaltma bulunur. Doğrulanmış kırık veya belirgin ödem varsa yürüme botu ve bir süre daha az yük verme gerekebilir. Sesamoid kırıkları yavaş iyileşebilir; bu yüzden iyileşme çoğunlukla haftalarla değil aylarla ölçülür.
Ameliyat nadiren gerekir. İyileşmeyen kırık, osteonekroz gelişmiş sesamoid veya uzun süre yük azaltılmasına rağmen geçmeyen ağrı için değerlendirilir. Sesamoidin çıkarılması başparmağın dengesini bozabileceğinden cerrahlar bu kararı dikkatle tartar.
Başparmak altındaki ağrı ne zaman acil değerlendirilmelidir?
- Diyabetiniz veya his kaybınız var ve açılmış bir nasır, ülser veya akıntı görüyorsunuz.
- Eklem sıcak, kızarık ve şiştir veya ateşiniz vardır.
- Düşme, yere iniş veya parmağın zorla bükülmesi sonrasında ön ayağa yük veremiyorsunuz.
- Parmak soğuk, soluk veya mavidir.
Yapay zekâ sesamoidlerle ilgili rapor terimlerini açıklamaya yardımcı olabilir; ancak varyant ile kırık arasında karar vermek sıklıkla öykünüzü, muayeneyi ve bazen kontrol görüntülemesini gerektirir. Yapay zekâ çıktısını bu görüşme için bir başlangıç olarak değerlendirin. Ayak MR raporu rehberi, sesamoid bulgularına eşlik eden terimleri de açıklar. Başparmak altındaki ağrıyı ön ayak ağrısı rehberindeki yerlerle karşılaştırın.
Sık Sorulan Sorular
Röntgenimde bipartit sesamoidi kırıktan nasıl ayırt edebilirim?
Bipartit sesamoid, her biri belirgin bir dış sınıra sahip düzgün, yuvarlak parçalardan oluşur ve toplamda genellikle komşu sesamoidden büyüktür. Kırıkta ise belirgin dış sınırı olmayan keskin, tırtıklı bir hat ve birbirine uyan parçalar vardır. Ayrım net değilse MR veya kontrol röntgeni genellikle durumu açıklığa kavuşturur.
Bipartit sesamoid yine de ağrılı olabilir mi?
Evet. İki parça arasındaki fibröz eklem, özellikle başparmağın zorla yukarı bükülmesiyle zorlanabilir veya ayrılabilir. Bu durumda varyantın kendisi normal olsa da MR aralıkta ödem gösterebilir.
Sesamoidde kemik iliği ödemi ne anlama gelir?
Kemiğin zorlanmaya veya yaralanmaya yanıt verdiği ve fazla sıvı tuttuğu anlamına gelir; MR'da parlak alan olarak görülür. Sesamoidit ve stres kırıklarında sıktır. Tek başına kemiğin kırık olduğunu göstermez; ancak sesamoidin olası ağrı kaynağı olduğunu hekiminize bildirir.
Sesamoiditin yatışması ne kadar sürer?
Basit tahriş, yükün azaltılması ve ayakkabı değişiklikleriyle genellikle birkaç haftada hafifler. Kırıklar ve osteonekroz çoğunlukla daha uzun, bazen birkaç ay sürer; zıplama veya koşuya çok erken dönmek iyileşmeyi sıkça geriletir.
Yapay zekâ sesamoid röntgenimi okuyabilir mi?
Röntgenler sesamoid kemiklerin şeklini ve kırıkları değerlendirir; ancak belirtiler sürerse erken stres değişiklikleri için MR gerekebilir. Yapay zekâ her normal varyantı yaralanmadan ayıramaz.
Kaynaklar
- Sims AL, Kurup HV. Painful sesamoid of the great toe. World J Orthop. 2014;5(2):146-150.
- Cohen BE. Hallux sesamoid disorders. Foot Ankle Clin. 2009;14(1):91-104.
- Expert Panel on Musculoskeletal Imaging. ACR Appropriateness Criteria: Chronic Foot Pain. J Am Coll Radiol.
- American Academy of Orthopaedic Surgeons. Sesamoiditis. OrthoInfo.
İlgili Makaleler
Halluks valgus röntgeninin ameliyat öncesinde neleri ölçtüğü, normal ameliyat sonrası röntgenin görünümü, kemik kesisinin iyileşme süresi ve hangi rapor bulgularının dikkat gerektirdiği.
Nedenlerine göre ön ayak tabanı ağrısı: metatarsalji, Morton nöromu, plantar plak yırtığı, stres kırığı, Freiberg hastalığı ve sesamoidit; her biri için uygun inceleme.
Bir sonraki randevunuzdan önce görüntülerinizi anlayın
CD, klasör veya ZIP'ten MR, röntgen ya da BT. PDF rapor veya filmlerin fotoğrafları da olur.
Açmak ve önizlemek ücretsizdir, hesap gerekmez. İsteğe bağlı yapay zekâ raporu (başlangıç fiyatı $10) görüntülerinizi sade bir dille açıklar ve doktorunuz için sorular içerir.
Orijinal dosyalarınız bu cihazda kalır. Yalnızca yapay zekâ raporu istediğinizde işlenmiş görüntüler ve gerekli asgari bağlam bilgisi gönderilir.
Tıbbi Uyarı: Bu sayfa yalnızca bilgilendirme ve eğitim amaçlıdır. Tıbbi tavsiye, tanı veya tedavi niteliği taşımaz. AI tarafından üretilen analizlerde hata olabilir. Tıbbi kararlar için her zaman yetkin bir sağlık profesyoneline danışın. Tam Sorumluluk Reddi
